Cuộc Bình chọn Doanh nghiệp Niêm yết 2026 chính thức khởi động, với báo cáo phát triển bền vững được nhấn mạnh là hạng mục trọng tâm bên cạnh báo cáo thường niên và quản trị công ty. Đây không còn là câu chuyện hình thức — doanh nghiệp nào làm chủ được dữ liệu ESG sẽ nắm giữ lợi thế cạnh tranh thực sự trong dài hạn.

ESG đi từ cam kết vào cơ chế quản trị

Tại Hội nghị khởi động Cuộc Bình chọn Doanh nghiệp Niêm yết 2026 diễn ra tại Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE), các chuyên gia nhận định rằng ESG đang được tích hợp ngày càng sâu vào bộ máy quản trị doanh nghiệp. Nhiều tổ chức tín dụng đã thành lập Ủy ban hoặc Tiểu ban Phát triển bền vững trực thuộc Hội đồng quản trị, biến cam kết ESG từ tuyên bố thành cơ chế vận hành thực chất với trách nhiệm giải trình cụ thể.

Ông Trịnh Sơn Hồng, Quyền Chủ tịch HoSE, khẳng định rằng hạng mục báo cáo phát triển bền vững năm nay phản ánh yêu cầu ngày càng cao về minh bạch thông tin phi tài chính. Việc nâng cao chất lượng báo cáo ESG không chỉ nhằm đáp ứng tiêu chí bình chọn, mà còn là cơ hội để doanh nghiệp hoàn thiện năng lực quản trị tổng thể, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững dài hạn.

Bối cảnh này càng thêm cấp bách khi tổ chức xếp hạng quốc tế FTSE Russell xác nhận thị trường chứng khoán Việt Nam đang đi đúng lộ trình để được nâng hạng từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi vào tháng 9/2026. Cơ hội đón nhận dòng vốn ngoại quy mô hàng tỷ USD này đồng nghĩa với việc các tiêu chuẩn công bố thông tin ESG của Việt Nam sẽ phải đáp ứng kỳ vọng từ các nhà đầu tư và tổ chức quốc tế.

Phân hóa rõ nét giữa các nhóm doanh nghiệp

Các chuyên gia tham dự hội nghị chỉ ra sự phân hóa ngày càng rõ nét trong cách thức tiếp cận ESG giữa các nhóm ngành. Ở khối tài chính — ngân hàng, bảo hiểm — ESG đã đi vào chiều sâu thực chất. Các đơn vị này công bố những con số cụ thể về dư nợ tín dụng xanh, số lượng trái phiếu gắn với mục đích xã hội và thay vì chỉ áp dụng tiêu chuẩn cơ bản, họ đã tiếp cận các thước đo quốc tế khắt khe hơn để đánh giá rủi ro khí hậu theo nguyên tắc thị trường vốn toàn cầu.

Ở nhóm phi tài chính, bức tranh kém đồng đều hơn. Các doanh nghiệp lớn tiên phong coi dữ liệu phát thải là tài sản chiến lược và đầu tư bài bản vào hệ thống đo lường để tạo lợi thế cạnh tranh có thể định lượng được. Nhóm "tuân thủ" thì làm báo cáo ở mức vừa đủ, chưa đặt ra mục tiêu định lượng cụ thể cho các chỉ số môi trường — xã hội — quản trị. Đáng lo ngại nhất là những đơn vị vẫn đang trì hoãn: sự thiếu hụt dữ liệu chuẩn hóa sẽ khiến họ dần mất khả năng kết nối với đối tác quốc tế và có nguy cơ bị gạt ra khỏi mạng lưới kinh doanh toàn cầu.

Quản lý phát thải – trụ cột khó nhất trong ESG

Một trong những thách thức kỹ thuật lớn nhất mà doanh nghiệp niêm yết đang đối mặt là kiểm soát phát thải gián tiếp trong toàn bộ chuỗi cung ứng và vòng đời sản phẩm. Với ngành tài chính, lượng phát thải từ các dự án được ngân hàng cấp vốn có thể chiếm tới 99,5% tổng lượng phát thải của tổ chức đó — nhưng đa số các ngân hàng mới chỉ dừng lại ở việc đo lường phát thải từ tiêu thụ giấy hay hoạt động di chuyển nội bộ.

Với khối phi tài chính, thách thức trải dài từ nguyên liệu đầu vào cho đến khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng và sau cùng bị thải bỏ. Toàn bộ lượng khí thải trong chuỗi giá trị đó đều cần được đo lường, kiểm soát và công bố minh bạch nếu muốn báo cáo ESG đạt chuẩn quốc tế. Đây chính là khoảng cách lớn nhất giữa những doanh nghiệp đang thực sự dẫn đầu và những đơn vị chỉ đang thực hiện báo cáo cho có.

Báo cáo ESG phải gắn với chiến lược kinh doanh

Ông Tôn Thất Hạc Minh, Đại diện Hội đồng bình chọn giải Phát triển bền vững, nhấn mạnh rằng ESG phải gắn liền với phương hướng kinh doanh cụ thể của từng doanh nghiệp. Báo cáo ESG hiệu quả không phải là bản tổng hợp số liệu đồ sộ, mà thể hiện được năng lực của doanh nghiệp trong việc xác định đúng vấn đề trọng tâm và giải quyết nó bằng chiến lược cụ thể, có thể đo lường.

Chia sẻ từ phía doanh nghiệp, đại diện Vinamilk mô tả thực tế nhiều đơn vị đang phải vượt qua một "mê cung" tiêu chuẩn với áp lực dữ liệu phân tán. Giải pháp cốt lõi không phải là thu thập càng nhiều chỉ số càng tốt, mà là xác định rõ đối tượng phục vụ của báo cáo — nhà đầu tư, khách hàng hay đối tác xuất khẩu — để từ đó chọn khung chuẩn mực phù hợp. Ví dụ như: GRI (Global Reporting Initiative) là chuẩn mực báo cáo phát triển bền vững phổ biến nhất hiện nay, phù hợp để thể hiện tác động đa bên; ISSB (International Sustainability Standards Board) lại tập trung hơn vào thông tin tài chính khí hậu cho nhà đầu tư.

Điều này cũng đồng nghĩa với việc sai lầm phổ biến nhất mà các doanh nghiệp đang mắc phải là phụ thuộc quá lớn vào một bộ tiêu chuẩn chung, bỏ qua các tiêu chí đặc thù của ngành và các rủi ro từ biến đổi khí hậu. Quan trọng hơn, phần lớn doanh nghiệp mới chỉ đánh giá được chiều tác động một phía — môi trường ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh như thế nào — mà chưa chứng minh được rõ ràng chiều ngược lại: hoạt động của doanh nghiệp đang tác động ra sao đến thiên nhiên và xã hội.

Nền tảng để xây dựng báo cáo ESG thực chất

Các chuyên gia đồng thuận rằng hành trình ESG không thể thành công nếu thiếu cam kết thực chất từ ban lãnh đạo — không chỉ trong thông điệp truyền thông mà còn ở việc phân bổ nguồn lực và chịu trách nhiệm cuối cùng. Đây là điều kiện tiên quyết để ESG đi vào vận hành thực chất thay vì chỉ tồn tại trên giấy tờ.

Từ góc độ triển khai, khuyến nghị là ưu tiên xây dựng đội ngũ nội bộ và quy trình thu thập dữ liệu ngay từ giai đoạn đầu, lấy độ trung thực và nhất quán của dữ liệu làm nền tảng thay vì chạy theo số lượng chỉ số báo cáo. Hai rủi ro cần tuyệt đối tránh là "greenwashing" — tức là làm đẹp thông tin để tạo hình ảnh thân thiện với môi trường nhưng thiếu cơ sở thực chất — và sao chép máy móc mô hình ESG của đơn vị khác mà không có sự phân tích đặc thù ngành nghề của mình.

Trong cuộc đua tiến tới Net-Zero, những doanh nghiệp làm chủ được dữ liệu phát thải và tích hợp được ESG vào chiến lược kinh doanh chính là những người nắm giữ tấm vé thông hành vào tương lai xanh và khẳng định vị thế vững chắc trong chuỗi giá trị toàn cầu.

KNA CERT đồng hành cùng doanh nghiệp xây dựng Báo cáo ESG

Báo cáo ESG hiệu quả đòi hỏi không chỉ hiểu biết về tiêu chuẩn mà còn cần hệ thống thu thập dữ liệu, phân tích trọng yếu và kết nối với chiến lược kinh doanh — đây là bài toán nhiều doanh nghiệp chưa có đủ năng lực nội bộ để tự giải quyết.

Với hơn 10 năm kinh nghiệm đồng hành cùng hơn 3.500 doanh nghiệp và đội ngũ hơn 100 chuyên gia trong lĩnh vực chứng nhận và phát triển bền vững, KNA CERT hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng Báo cáo ESG theo khung GRI — từ xác định chỉ tiêu trọng yếu, xây dựng hệ thống thu thập dữ liệu đến hướng dẫn soạn thảo báo cáo hoàn chỉnh đạt chuẩn công bố. Để được tư vấn lộ trình phù hợp với đặc thù ngành của bạn, hãy liên hệ KNA CERT qua số Hotline: 0983.246.419 hoặc Email: salesmanager@knacert.com.