Doanh Nghiệp Xuất Khẩu Viên Nén Gỗ Sang Nhật Bản Phải Báo Cáo Phát Thải Khí Nhà Kính

Viên nén gỗ Việt Nam đang chiếm hơn 60% thị phần nhập khẩu của Nhật Bản — một thị trường chiến lược trị giá hàng trăm triệu USD mỗi năm. Lể từ ngày 1/4/2026, Nhật Bản chính thức áp dụng yêu cầu báo cáo phát thải khí nhà kính (GHG) theo vòng đời sản phẩm đối với toàn bộ chuỗi cung ứng viên nén gỗ nhập khẩu hưởng ưu đãi FIT/FIP. Doanh nghiệp Việt Nam không chuẩn bị kịp có nguy cơ mất quyền tiếp cận thị trường này.

Tổng Quan Tình Hình Xuất Khẩu Viên Nén Gỗ Của Việt Nam Sang Nhật Bản

Trong vài năm gần đây, viên nén gỗ đã trở thành một trong những mặt hàng xuất khẩu quan trọng của Việt Nam, đặc biệt tại thị trường Nhật Bản. Quốc gia này hiện là thị trường tiêu thụ lớn nhất, đồng thời là điểm đến chiến lược cho ngành sản xuất sinh khối của Việt Nam.

1. Số liệu xuất khẩu viên nén gỗ Việt Nam sang Nhật Bản qua từng năm

Theo số liệu từ Tổng cục Hải quan, năm 2023 Việt Nam xuất khẩu sang Nhật Bản hơn 2,8 triệu tấn viên nén gỗ, trị giá 438,67 triệu USD — tăng 12,3% về lượng và 14,1% về giá trị so với năm 2022. Đáng chú ý, giá trị tăng nhanh hơn sản lượng, phản ánh khả năng hấp thụ giá tốt và nhu cầu bền vững từ phía Nhật Bản.

Năm 2024, theo Argus Media và GDO 2024, Việt Nam xuất khẩu sang Nhật khoảng 3,484 triệu tấn, trị giá 523,4 triệu USD. Nhật Bản chiếm tới 60% sản lượng và 65% giá trị xuất khẩu viên nén gỗ của Việt Nam — khẳng định đây là thị trường chiến lược số 1. Viên nén Việt Nam cũng chiếm khoảng 66% tổng lượng nhập khẩu viên nén của Nhật Bản, tạo nên vị thế dẫn đầu vượt trội so với các quốc gia cạnh tranh.

Bước sang nửa đầu năm 2025, theo số liệu từ Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, xuất khẩu đạt hơn 3,9 triệu tấn, trị giá 564,77 triệu USD — tăng 33,3% về lượng và 38,8% về giá trị so với cùng kỳ năm 2024. Với tốc độ tăng trưởng này, dự báo cả năm 2025 sẽ lập kỷ lục mới, tiếp tục củng cố vị thế của Việt Nam trong chuỗi cung ứng sinh khối toàn cầu cho Nhật Bản.

2. Vị thế chiến lược và cơ hội dài hạn

Chính phủ Nhật Bản đang tích cực khuyến khích phát triển năng lượng sinh khối nhằm thay thế dần nhiên liệu hóa thạch, theo đó nhiều nhà máy điện sinh khối mới đi vào hoạt động, khiến nhu cầu nhập khẩu viên nén gỗ ngày càng cao và ổn định. Xu hướng toàn cầu về sử dụng năng lượng sạch, bền vững cũng tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài của ngành này. Tuy nhiên, chính nhu cầu bùng nổ này đi kèm với các yêu cầu pháp lý ngày càng nghiêm ngặt hơn về kiểm soát phát thải khí nhà kính — điều mà doanh nghiệp Việt Nam cần đặc biệt lưu tâm.

Nhật Bản Quy Định Báo Cáo Phát Thải Khí Nhà Kính Đối Với Viên Nén Gỗ Nhập Khẩu: Nội Dung Chi Tiết

Đây là quy định quan trọng mà mọi doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu viên nén gỗ sang Nhật Bản cần nắm vững. Nhật Bản đang áp dụng quy định Thuế suất ưu đãi (FIT — Feed-in Tariff) và Giá ưu đãi (FIP — Feed-in Premium) đối với các nhà cung cấp và nhà nhập khẩu năng lượng sinh khối. Gắn liền với cơ chế này là yêu cầu bắt buộc về báo cáo phát thải khí nhà kính trong toàn bộ vòng đời sản phẩm.

1. Yêu cầu giảm phát thải khí nhà kính theo vòng đời (LCGHG) là gì?

Quy định của Nhật Bản yêu cầu giảm phát thải khí nhà kính trong toàn bộ vòng đời sản phẩm (Lifecycle GHG — LCGHG), áp dụng cho các nhà máy điện sinh khối để được hưởng FIT/FIP. Cụ thể, dữ liệu lượng phát thải khí nhà kính phải sẵn có và được truyền tải đầy đủ qua toàn bộ chuỗi hành trình sản phẩm — từ quá trình khai thác, sản xuất nguyên liệu đến vận chuyển và sử dụng nhiên liệu sinh khối tại nhà máy điện.

Điều này đồng nghĩa với việc không chỉ nhà máy điện sinh khối tại Nhật Bản chịu trách nhiệm, mà toàn bộ chuỗi cung ứng nguyên liệu — bao gồm các doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu viên nén gỗ tại Việt Nam — đều phải tham gia vào hệ thống theo dõi, đo lường và báo cáo phát thải này.

2. Lộ trình áp dụng quy định về Báo cáo kiểm kê khí nhà kính

Giai đoạn từ 1/4/2022 đến 31/3/2026 là thời gian gia hạn để hỗ trợ các nhà máy điện sinh khối và các bên tham gia trong chuỗi cung ứng nguyên liệu sinh khối nhập khẩu của Nhật Bản chuẩn bị đáp ứng các tiêu chí mới, bao gồm các chương trình chứng nhận bổ sung có yêu cầu cụ thể về giảm phát thải LCGHG theo FIT/FIP. Thời điểm áp dụng chính thức là ngày 1/4/2026.

3. Các đối tượng bị tác động trực tiếp bởi quy định

Các đối tượng chịu tác động trực tiếp khi Nhật Bản quy định báo cáo phát thải khí nhà kính bao gồm:

• Doanh nghiệp sản xuất và xuất khẩu nguyên liệu sinh khối (viên nén gỗ, dăm gỗ…)
• Chủ rừng và các đơn vị thu gom nguyên liệu
• Cơ sở chế biến gỗ và lâm sản
• Công ty vận tải và logistics trong chuỗi cung ứng

Như vậy, bất kỳ doanh nghiệp Việt Nam nào tham gia vào chuỗi cung ứng viên nén gỗ cho thị trường Nhật Bản đều phải sẵn sàng cung cấp dữ liệu phát thải khí nhà kính theo từng công đoạn sản xuất.

Những Thách Thức Doanh Nghiệp Việt Nam Phải Đối Mặt Khi Xuất Khẩu Viên Nén Gỗ Vào Nhật Bản

Mặc dù thị trường Nhật Bản mang lại nhu cầu ổn định và giá trị xuất khẩu cao, song việc thâm nhập và trụ vững tại đây đòi hỏi doanh nghiệp Việt phải vượt qua nhiều rào cản khắt khe — đặc biệt là các yêu cầu về chứng nhận bền vững và báo cáo phát thải khí nhà kính có hiệu lực từ tháng 4/2026.

1. Áp lực tuân thủ yêu cầu báo cáo phát thải khí nhà kính (LCGHG)

Thách thức lớn nhất và cấp bách nhất hiện nay chính là yêu cầu báo cáo phát thải khí nhà kính theo vòng đời từ ngày 1/4/2026. Đây không phải là một báo cáo đơn giản — doanh nghiệp phải thu thập, tính toán và truyền tải dữ liệu phát thải GHG qua từng công đoạn: từ trồng rừng, khai thác gỗ, vận chuyển nguyên liệu thô, sản xuất viên nén đến logistics xuất khẩu. Đây là yêu cầu hoàn toàn mới đối với hầu hết các doanh nghiệp Việt Nam hiện chưa có hệ thống đo lường phát thải bài bản.

2. Yêu cầu truy xuất nguồn gốc minh bạch và chứng nhận quốc tế

Người Nhật đặc biệt coi trọng tính minh bạch và bền vững. Mọi lô hàng viên nén gỗ phải chứng minh được nguồn gốc hợp pháp của gỗ, có khả năng truy xuất rõ ràng từ nguyên liệu đến sản phẩm cuối cùng. Đây không chỉ là điều kiện bắt buộc về pháp lý mà còn là yếu tố giúp xây dựng niềm tin lâu dài với đối tác Nhật. Các chứng chỉ quốc tế như FSC, PEFC, SBP, ENplus hay ISO được xem như tấm vé thông hành để sản phẩm được chấp nhận tại thị trường này.

3. Tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm khắt khe

Nhật Bản đặt ra các yêu cầu chất lượng chi tiết: độ ẩm của viên nén phải dưới 10%, hàm lượng tro thấp, ít tạp chất, và thậm chí khuyến khích loại bỏ hoàn toàn vỏ cây trong quá trình sản xuất. Việc duy trì chất lượng đồng đều trong điều kiện sản xuất quy mô lớn là thách thức không nhỏ, đặc biệt khi nguồn nguyên liệu phụ phẩm gỗ tại Việt Nam vẫn còn phân tán và thiếu ổn định.

4. Nguồn nguyên liệu chưa ổn định và áp lực cạnh tranh về giá

Việt Nam hiện chủ yếu dựa vào phế phẩm từ ngành gỗ để sản xuất viên nén, khiến nguồn cung dễ biến động theo tình hình sản xuất của ngành gỗ chính. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến giá thành và khả năng đáp ứng các đơn hàng lớn, dài hạn. Trong khi đó, giá viên nén gỗ trên thị trường Nhật Bản có xu hướng giảm so với đỉnh điểm năm 2022, buộc doanh nghiệp Việt phải cân bằng giữa duy trì chất lượng cao và giữ mức giá đủ cạnh tranh để không bị thay thế bởi nguồn cung từ các quốc gia khác.

Làm thế nào để đủ điều kiện xuất khẩu viên nén gỗ vào Nhật Bản?

Để chinh phục thị trường Nhật Bản và đáp ứng đầy đủ yêu cầu báo cáo phát thải khí nhà kính từ tháng 4/2026, doanh nghiệp Việt Nam cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ kỹ thuật đến thương mại và pháp lý.

1. Thiết lập hệ thống kiểm kê và báo cáo phát thải khí nhà kính theo vòng đời

Đây là ưu tiên hàng đầu và cũng là yêu cầu bắt buộc để tiếp tục xuất khẩu sang Nhật Bản sau ngày 1/4/2026. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống thu thập dữ liệu phát thải GHG theo từng công đoạn trong chuỗi sản xuất — từ giai đoạn trồng và khai thác gỗ, vận chuyển nguyên liệu, sản xuất viên nén đến logistics và vận tải quốc tế. Hệ thống này không chỉ phục vụ mục tiêu tuân thủ quy định Nhật Bản mà còn là nền tảng để doanh nghiệp cải thiện hiệu quả năng lượng và giảm chi phí vận hành dài hạn.

2. Xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch và đạt chứng nhận bền vững

Doanh nghiệp cần tuân thủ chặt chẽ các quy định trong nước và quốc tế về nguồn gốc gỗ, đồng thời đăng ký các chứng nhận uy tín như FSC, PEFC (bao gồm VFCS/PEFC), SBP hoặc ENplus. PEFC hiện được Nhật Bản chấp nhận là chương trình chứng nhận để xác nhận đáp ứng yêu cầu LCGHG theo FIT/FIP — đây là lợi thế quan trọng mà doanh nghiệp Việt Nam có thể tận dụng thông qua hệ thống VFCS/PEFC quốc gia. Việc có chứng nhận không chỉ giúp tăng niềm tin với đối tác Nhật mà còn tạo lợi thế cạnh tranh bền vững so với các nhà cung cấp khác.

3. Chuẩn hóa chất lượng sản phẩm và đầu tư công nghệ sản xuất

Doanh nghiệp phải kiểm soát nghiêm ngặt các chỉ số chất lượng như độ ẩm, hàm lượng tro và tạp chất để đảm bảo hiệu suất đốt cháy ổn định. Song song đó, việc đầu tư vào công nghệ sản xuất hiện đại sẽ giúp đáp ứng tiêu chuẩn Nhật Bản một cách bền vững và đồng thời góp phần giảm phát thải GHG trong quá trình sản xuất — phục vụ trực tiếp cho yêu cầu báo cáo LCGHG. Đạt được các chứng chỉ quốc tế như ISO sẽ mở ra cơ hội tiếp cận thêm thị trường châu Âu ngoài Nhật Bản.

4. Đảm bảo nguồn nguyên liệu ổn định và hoàn thiện thủ tục xuất khẩu

Doanh nghiệp cần thiết lập quan hệ hợp tác lâu dài với các vùng nguyên liệu và nhà cung cấp trong nước, đa dạng hóa nguồn cung để tránh rủi ro phụ thuộc vào một khu vực duy nhất. Đồng thời, cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ pháp lý xuất khẩu bao gồm HS code, giấy chứng nhận kiểm dịch, chứng nhận xuất xứ hàng hóa, thủ tục hải quan và đặc biệt là các tài liệu chứng minh tuân thủ yêu cầu báo cáo phát thải khí nhà kính theo quy định FIT/FIP của Nhật Bản.

Cơ Hội Thị Trường Viên Nén Gỗ Tại Nhật Bản: Tiềm Năng Lớn Cho Doanh Nghiệp Chuẩn Bị Tốt

Mặc dù yêu cầu báo cáo phát thải khí nhà kính tạo ra áp lực tuân thủ lớn, đây đồng thời là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam nâng cấp năng lực cạnh tranh và củng cố vị thế trên thị trường quốc tế. Những doanh nghiệp chuẩn bị tốt sẽ có lợi thế lớn so với đối thủ chưa kịp thích nghi.

Nhu cầu năng lượng tái tạo tại Nhật Bản đang tăng mạnh với nhiều nhà máy điện sinh khối mới đi vào hoạt động, tạo ra nhu cầu nhập khẩu viên nén gỗ ngày càng cao và ổn định trong dài hạn. Việt Nam đang nắm giữ vị trí nhà cung cấp số 1 của Nhật Bản với hơn 66% thị phần — lợi thế này không dễ đạt được và cũng không dễ bị mất nếu doanh nghiệp tiếp tục đầu tư đúng hướng.

Hơn nữa, xu hướng toàn cầu về sử dụng năng lượng sạch và bền vững đang được cả chính phủ Nhật Bản lẫn cộng đồng quốc tế thúc đẩy mạnh mẽ. Điều này tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển dài hạn của ngành viên nén gỗ Việt Nam, miễn là các doanh nghiệp tuân thủ đúng lộ trình quy định về báo cáo phát thải và chứng nhận bền vững.

Việc Nhật Bản quy định báo cáo phát thải khí nhà kính đối với sản xuất và cung ứng viên nén gỗ từ tháng 4/2026 là tín hiệu rõ ràng: thị trường xuất khẩu sinh khối đang chuyển sang giai đoạn minh bạch hóa và tiêu chuẩn hóa phát thải. Doanh nghiệp nào chủ động kiểm kê, đo lường và báo cáo GHG — đồng thời hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc và chứng nhận bền vững — sẽ không chỉ giữ được thị phần tại Nhật Bản mà còn mở ra cơ hội tiếp cận các thị trường quốc tế khó tính khác như EU và Hàn Quốc.

KNA CERT cung cấp dịch vụ hướng dẫn kiểm kê và báo cáo phát thải khí nhà kính (GHG), đồng thời hỗ trợ đánh giá chứng nhận theo các tiêu chuẩn bền vững và truy xuất nguồn gốc sản phẩm gỗ phù hợp với yêu cầu FIT/FIP của Nhật Bản. Nếu doanh nghiệp bạn đang xuất khẩu hoặc có kế hoạch xuất khẩu viên nén gỗ sang Nhật Bản, hãy liên hệ ngay với KNA CERT qua số Hotline: 0983.246.419 hoặc Email: salesmanager@knacert.com để được hướng dẫn xây dựng lộ trình tuân thủ phù hợp.