Sửa đổi Quy định EUDR: Gia hạn thêm thời gian & Đơn giản hóa thủ tục 

Sau nhiều vòng đàm phán căng thẳng và những tranh luận gay gắt, Ủy ban Châu Âu (EC), Nghị viện Châu Âu (EP) và Hội đồng Châu Âu cuối cùng đã tìm được tiếng nói chung trong việc sửa đổi Quy định chống phá rừng của Liên minh Châu Âu (EUDR). 

Lộ trình mới: Gia hạn thêm thời gian chính thức áp dụng 

Các nhà hoạch định chính sách tại Brussels đã lắng nghe nguyện vọng của cộng đồng doanh nghiệp khi thiết kế một khung thời gian chuyển tiếp linh hoạt hơn. Theo thỏa thuận mới nhất, lộ trình áp dụng sẽ được phân chia cụ thể như sau: 

Đối với các doanh nghiệp lớn và vừa: Thời điểm bắt buộc áp dụng quy định sẽ được lùi đến ngày 30/12/2026. Đây là nhóm đối tượng có nguồn lực mạnh và khả năng thích ứng cao hơn, nhưng cũng là những đơn vị nắm giữ khối lượng giao dịch lớn nhất đối với các mặt hàng như cà phê, ca cao, đậu tương, dầu cọ, cao su, gia súc và gỗ. Việc gia hạn đến cuối năm 2026 giúp các doanh nghiệp này có thêm 12 tháng để hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc và thẩm định chuỗi cung ứng. 

Đối với các doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ: Nhận thấy sự hạn chế về nguồn lực và kỹ thuật của nhóm này, EU đã dành một sự ưu ái đặc biệt. Thời hạn tuân thủ cho nhóm doanh nghiệp này được kéo dài đến tận ngày 30/6/2027. Khoảng thời gian dôi ra này là cực kỳ cần thiết để các đơn vị nhỏ lẻ kịp thời tiếp cận công nghệ, hiểu rõ quy trình và chuẩn bị hồ sơ. 

Tuy nhiên, cần lưu ý một ngoại lệ quan trọng: Các doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ vốn đã thuộc phạm vi điều chỉnh của Quy định Gỗ EU (EUTR) trước đó sẽ vẫn phải tuân thủ lộ trình chung dành cho doanh nghiệp lớn, tức là áp dụng từ ngày 30/12/2026. Điều này đảm bảo tính kế thừa và không tạo ra khoảng trống pháp lý đối với các sản phẩm gỗ đã được kiểm soát từ trước. 

Cuộc cách mạng về thủ tục hành chính: Đơn giản hóa và Tinh gọn 

Không chỉ dừng lại ở việc lùi thời hạn, thỏa thuận sửa đổi EUDR lần này còn đi sâu vào việc giải quyết bài toán "gánh nặng hành chính" – nỗi ám ảnh của các doanh nghiệp khi tham gia thị trường EU. Các sửa đổi được thống nhất nhằm mục đích giảm bớt khối lượng dữ liệu khổng lồ mà hệ thống công nghệ thông tin phải xử lý, đồng thời cắt giảm tối đa các thủ tục rườm rà không cần thiết. 

1. Giảm tải nghĩa vụ cho khâu hạ nguồn 

Cụ thể, chỉ đơn vị đầu tiên trong chuỗi cung ứng (người đưa sản phẩm vào thị trường EU hoặc xuất khẩu từ EU) mới có nghĩa vụ thu thập số tham chiếu thẩm định. Các đơn vị ở khâu hạ nguồn – những người mua đi bán lại hoặc chế biến tiếp theo – sẽ được giải phóng khỏi nghĩa vụ nộp báo cáo lặp lại hoặc chuyển tiếp các thông tin này. Thay đổi này giúp dòng chảy hàng hóa được lưu thông nhanh chóng hơn, tránh tình trạng tắc nghẽn thông tin và giảm thiểu rủi ro sai sót dữ liệu qua các khâu trung gian. 

2. Cơ chế đặc biệt cho vùng rủi ro thấp 

Đối với các doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ hoạt động tại những quốc gia hoặc khu vực được đánh giá là có "rủi ro thấp" về phá rừng, EU đã thiết kế một cơ chế báo cáo cực kỳ tinh gọn. Thay vì phải thực hiện hàng loạt báo cáo thẩm định phức tạp trên hệ thống công nghệ thông tin (IT), họ chỉ cần nộp một tuyên bố đơn giản hóa duy nhất. 

Thậm chí, trong trường hợp dữ liệu liên quan đến lô hàng đã có sẵn trong cơ sở dữ liệu của EU hoặc của các quốc gia thành viên, các doanh nghiệp này còn được miễn nộp cả tuyên bố đơn giản hóa. Đây là một bước tiến lớn trong việc ứng dụng công nghệ để giảm tải cho con người, biến cam kết "cắt giảm 30% chi phí hành chính" của Ủy ban Châu Âu thành hiện thực. 

3. Nâng cấp Hệ thống công nghệ thông tin 

Một trong những lý do kỹ thuật dẫn đến việc hoãn thi hành EUDR chính là sự chưa sẵn sàng của hệ thống IT. Với hàng triệu giao dịch nông sản nhập khẩu vào EU mỗi năm, hệ thống tiếp nhận báo cáo thẩm định (Due Diligence Statement) cần phải có sức mạnh xử lý khổng lồ và độ ổn định cao. 

Cao ủy phụ trách môi trường, khả năng phục hồi nguồn nước và kinh tế tuần hoàn cạnh tranh, bà Jessika Roswall, đã nhấn mạnh rằng việc cải thiện hệ thống IT là yếu tố then chốt. Thỏa thuận mới cung cấp các hướng dẫn cụ thể giúp hệ thống không chỉ tiếp nhận mà còn xử lý trôi chảy các tuyên bố đơn giản hóa. Việc nâng cấp hạ tầng kỹ thuật trong thời gian gia hạn sẽ đảm bảo rằng khi quy định chính thức có hiệu lực, hệ thống sẽ không bị quá tải hay sập nguồn. 

4. Loại bỏ ấn phẩm in khỏi quy định 

Trước đây, nỗi lo ngại bao trùm lên ngành xuất bản khi sách, báo, tạp chí và các tài liệu in ấn (vốn là sản phẩm phái sinh từ gỗ) cũng bị liệt vào danh sách phải thẩm định khắt khe. Điều này bị đánh giá là không thực tế và gây tốn kém không cần thiết, bởi quy trình sản xuất giấy và in ấn trải qua rất nhiều công đoạn pha trộn, khiến việc truy xuất nguồn gốc gỗ đến từng trang sách là "nhiệm vụ bất khả thi". 

Thỏa thuận mới chính thức xác nhận: Sách, báo và tài liệu in ấn được loại khỏi EUDR. Quyết định này giúp giảm gánh nặng khổng lồ cho các nhà xuất bản, công ty in ấn và phát hành sách. 

5. Điều khoản "Đánh giá lại" 

Thỏa thuận cho phép thực hiện một cuộc rà soát vào tháng 4 năm 2026 nhằm đơn giản hóa hơn nữa các quy định của EUDR trước khi nó được áp dụng rộng rãi cho các doanh nghiệp lớn vào cuối năm đó. Động thái này được Hội đồng Châu Âu xem là cần thiết để đảm bảo tính thực tiễn của luật. Tuy nhiên, nó cũng vấp phải sự phản đối từ một số nghị sĩ đảng Xanh. Nữ nghị sĩ Delara Burkhardt đã bày tỏ sự thất vọng khi "lằn ranh đỏ" về việc không xem xét lại luật trước khi áp dụng đã bị vượt qua. Bà lo ngại điều này có thể làm suy yếu các tiêu chuẩn môi trường. 

Ngược lại, trưởng đoàn đàm phán của Nghị viện Châu Âu, bà Christine Schneider, đã lên tiếng trấn an dư luận. Bà khẳng định rằng điều khoản đánh giá lại không đồng nghĩa với việc "mở toang" toàn bộ nội dung quy định để viết lại từ đầu, mà chỉ tập trung vào việc tinh chỉnh để luật đi vào cuộc sống một cách thuận lợi nhất. Đây có thể coi là một bước lùi chiến thuật để đạt được mục tiêu chiến lược dài hạn. 

6. Môi trường và Trách nhiệm toàn cầu 

Dù có những điều chỉnh về thời gian và thủ tục, mục tiêu cốt lõi của EUDR vẫn không thay đổi: Đảm bảo rằng các mặt hàng tiêu dùng tại thị trường EU không phải là nguyên nhân gây ra nạn phá rừng trên toàn cầu. 

Chúng ta cần nhìn lại những con số biết nói để thấy tầm quan trọng của quy định này. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), chỉ trong giai đoạn 1990–2020, thế giới đã mất đi khoảng 420 triệu hecta rừng – một diện tích rộng lớn hơn cả lãnh thổ của toàn Liên minh Châu Âu. Nạn phá rừng không chỉ là vấn đề mất đi cây xanh, mà nó chiếm tới 10% lượng phát thải khí nhà kính toàn cầu, là thủ phạm chính gây mất đa dạng sinh học và thúc đẩy biến đổi khí hậu diễn ra nhanh hơn. 

EUDR là công cụ mạnh mẽ nhất hiện nay để ngăn chặn dòng chảy của các sản phẩm "bẩn" (gây phá rừng) vào thị trường tiêu thụ khó tính nhất thế giới. Việc hoãn thi hành không có nghĩa là EU từ bỏ mục tiêu xanh, mà là sự điều chỉnh để đảm bảo công cụ này khi được kích hoạt sẽ hoạt động chính xác và hiệu quả nhất. 

Việc Nghị viện Châu Âu và Hội đồng Châu Âu đạt được thỏa thuận hoãn thi hành EUDR đến cuối năm 2026 và giữa năm 2027 là một tin tức tích cực, mang lại "khoảng thở" quý giá cho các doanh nghiệp Việt Nam và toàn cầu. Tuy nhiên, khoảng thời gian gia hạn này không nên được xem là lý do để trì hoãn hay nghỉ ngơi. Ngược lại, đây là "thời gian vàng" để các doanh nghiệp kiện toàn bộ máy, đầu tư vào hệ thống truy xuất nguồn gốc, làm sạch chuỗi cung ứng và thử nghiệm các quy trình báo cáo trên nền tảng IT mới của EU.  

Nếu doanh nghiệp của bạn cần hướng dẫn tuân thủ EUDR, vui lòng liên hệ với KNA CERT theo số Hotline: 0983.246.419 hoặc Email: salesmanager@knacert.com để được hỗ trợ.