Tiêu chuẩn GRI là gì? Cấu trúc, Hình thức Báo cáo & Ưu điểm so với các khung ESG khác 

Tiêu chuẩn GRI là gì? Do tổ chức nào ban hành? Áp dụng cho ai? Cấu trúc gồm những gì? Bài viết giải thích đầy đủ, giúp doanh nghiệp hiểu đúng trước khi làm báo cáo ESG. 

Tiêu chuẩn GRI (Global Reporting Initiative Standards) là bộ tiêu chuẩn quốc tế phổ biến nhất thế giới dùng để lập báo cáo phát triển bền vững (ESG). Hiện có 78% trong số 250 công ty lớn nhất toàn cầu áp dụng GRI để minh bạch hóa tác động của họ lên kinh tế, môi trường và con người. Bài viết này giải thích đầy đủ: tổ chức ban hành, đối tượng áp dụng, cấu trúc tiêu chuẩn và lợi ích thực tế khi doanh nghiệp sử dụng GRI làm khung báo cáo ESG. 

Tiêu chuẩn GRI là gì? 

GRI Standards (Tiêu chuẩn Sáng kiến Báo cáo Toàn cầu) là hệ thống tiêu chuẩn quốc tế phổ biến nhất hiện nay dành cho báo cáo phát triển bền vững. Bộ tiêu chuẩn này giúp các doanh nghiệp, tổ chức đo lường, minh bạch hóa tác động của mình đối với môi trường, kinh tế và xã hội, bao gồm các vấn đề ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị). 

Tiêu chuẩn GRI do tổ chức nào ban hành? 

Tiêu chuẩn GRI được ban hành bởi Global Reporting Initiative (GRI) — một tổ chức phi lợi nhuận độc lập thành lập năm 1997 tại Boston, Hoa Kỳ, có trụ sở chính tại Amsterdam, Hà Lan. GRI ra đời từ nhu cầu cấp thiết có một cơ chế giám sát các tập đoàn đa quốc gia sau các thảm họa môi trường lớn, điển hình là sự cố tràn dầu Exxon Valdez năm 1989. 

Điểm đặc biệt giúp GRI khác biệt với các tổ chức tiêu chuẩn khác là cách tiếp cận đa bên (multi-stakeholder). Mỗi tiêu chuẩn GRI đều là kết quả tham vấn sâu rộng từ sáu nhóm: doanh nghiệp, tổ chức xã hội dân sự, tổ chức lao động, các nhà đầu tư, các viện nghiên cứu và nhà hoạch định chính sách. Điều này đảm bảo tiêu chuẩn phản ánh nhu cầu thực sự của xã hội, không bị chi phối bởi bất kỳ nhóm lợi ích nào. 

Cơ quan chịu trách nhiệm trực tiếp phát triển và phê duyệt tiêu chuẩn là Hội đồng Tiêu chuẩn Bền vững Toàn cầu (GSSB) — gồm 15 thành viên được tuyển chọn theo năng lực chuyên môn và đại diện đa dạng địa lý, hoạt động độc lập với Hội đồng Quản trị để tránh xung đột lợi ích. Một cơ quan giám sát độc lập khác là DPOC sẽ xác nhận toàn bộ quy trình tham vấn công khai được tuân thủ trước khi bất kỳ tiêu chuẩn nào được ban hành. 

Đáng chú ý, các tiêu chuẩn GRI được cung cấp hoàn toàn miễn phí cho mọi tổ chức — từ tập đoàn đa quốc gia đến doanh nghiệp vừa và nhỏ. Triết lý "lợi ích công cộng" này là lý do GRI trở thành ngôn ngữ chung của báo cáo bền vững toàn cầu. 

Tiêu chuẩn GRI áp dụng cho đối tượng nào? 

Một trong những ưu điểm lớn nhất của GRI là tính linh hoạt về đối tượng áp dụng. Cụ thể: 

Tại Việt Nam, nhóm doanh nghiệp có nhu cầu cấp thiết nhất với tiêu chuẩn GRI hiện nay bao gồm: 

• Công ty niêm yết trên sàn chứng khoán — theo Thông tư 96/2020/TT-BTC, các công ty niêm yết bắt buộc phải có nội dung về phát triển bền vững trong Báo cáo thường niên, và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước khuyến khích sử dụng GRI để tăng tính minh bạch, thu hút vốn đầu tư nước ngoài. 
• Doanh nghiệp xuất khẩu vào chuỗi cung ứng toàn cầu — các nhà mua hàng tại EU, Mỹ, Nhật ngày càng yêu cầu nhà cung ứng chứng minh trách nhiệm ESG thông qua báo cáo có chuẩn mực quốc tế. 
• Doanh nghiệp có đối tác hoặc khách hàng yêu cầu EcoVadis — điểm số EcoVadis được xây dựng dựa trên các chỉ số có mức độ tương đồng cao với GRI. Doanh nghiệp đã quen với GRI sẽ chuẩn bị tốt hơn cho đánh giá EcoVadis. 
• Doanh nghiệp nhà nước và tổ chức lớn tại Châu Á — đang dẫn đầu xu hướng áp dụng GRI để khẳng định tính chính danh và đáp ứng chuẩn mực quốc tế về trách nhiệm xã hội. 

Cấu trúc của Tiêu chuẩn GRI gồm những gì? 

Hệ thống tiêu chuẩn GRI (phiên bản 2021 — hiệu lực từ 01/01/2023) được thiết kế theo mô hình mô-đun 3 lớp, linh hoạt và có thể cập nhật từng phần mà không làm gián đoạn toàn bộ khung. 

Lớp 1 — Tiêu chuẩn Phổ quát (Universal Standards): Bắt buộc cho mọi báo cáo GRI 

Đây là nền tảng không thể bỏ qua. Bất kỳ báo cáo nào muốn tuyên bố "phù hợp với GRI" đều phải áp dụng cả 3 tiêu chuẩn này: 

• GRI 1: Nền tảng (Foundation 2021) — Là "luật chơi" của toàn hệ thống. GRI 1 xác lập 8 nguyên tắc chất lượng thông tin mà mọi báo cáo phải tuân thủ: tính chính xác, tính cân bằng (báo cáo cả tác động tốt lẫn xấu — không được chỉ tô hồng), tính rõ ràng, tính có thể so sánh, tính đầy đủ, bối cảnh bền vững, tính kịp thời và tính có thể kiểm chứng. GRI 1 cũng phân biệt rõ hai mức độ báo cáo: "phù hợp với" (in accordance with) và "tham chiếu đến" (with reference to). 
• GRI 2: Công bố chung (General Disclosures 2021) — Phần này phác họa chân dung tổ chức: tên pháp lý, cơ cấu sở hữu, các quốc gia hoạt động, chuỗi giá trị, số lượng nhân sự, cơ cấu quản trị, chiến lược bền vững và cách doanh nghiệp tương tác với các bên liên quan. Phiên bản 2021 thắt chặt đáng kể yêu cầu về vai trò của Hội đồng quản trị trong việc giám sát các vấn đề ESG. 
• GRI 3: Các chủ đề trọng yếu (Material Topics 2021) — Đây là cầu nối chiến lược quan trọng nhất. GRI 3 cung cấp quy trình 4 bước để xác định đâu là những vấn đề có tác động đáng kể nhất của doanh nghiệp: (1) Hiểu bối cảnh tổ chức → (2) Xác định các tác động thực tế và tiềm tàng → (3) Đánh giá mức độ đáng kể của tác động → (4) Ưu tiên các tác động để đưa vào báo cáo. Xác định đúng chủ đề trọng yếu là bước quyết định để báo cáo tập trung vào điều thực sự quan trọng. 

Lớp 2 — Tiêu chuẩn Ngành (Sector Standards): Áp dụng theo đặc thù lĩnh vực 

GRI đang xây dựng tiêu chuẩn cho 40 ngành có tác động lớn nhất. Hiện có hiệu lực: GRI 11 (Dầu khí), GRI 12 (Than), GRI 13 (Nông nghiệp, Thủy sản), GRI 14 (Khai khoáng — từ 2026). Nếu doanh nghiệp thuộc ngành đã có tiêu chuẩn thì bắt buộc phải báo cáo theo tiêu chuẩn ngành tương ứng. Doanh nghiệp thuộc ngành chưa có tiêu chuẩn thì bỏ qua lớp này và chuyển sang lớp 3. 

Lớp 3 — Tiêu chuẩn Chủ đề (Topic Standards): Các chỉ số đo lường cụ thể 

Đây là nhóm tiêu chuẩn cung cấp chỉ số đo lường chi tiết cho từng vấn đề ESG cụ thể. Một số tiêu chuẩn chủ đề phổ biến: 

Lưu ý quan trọng: Doanh nghiệp không bắt buộc báo cáo tất cả tiêu chuẩn chủ đề. Nhưng nếu chọn hình thức "phù hợp với GRI", phải giải trình rõ ràng lý do lựa chọn hoặc bỏ qua từng tiêu chuẩn chủ đề — và lý do đó phải hợp lý theo đặc thù ngành. Ngành sản xuất tác động nhiều đến môi trường thì không thể bỏ qua GRI 302, 303, 305.  

Hai hình thức báo cáo theo GRI — Doanh nghiệp nên chọn loại nào? 

Khi lựa chọn GRI làm khung báo cáo ESG, doanh nghiệp có 2 hình thức: 

• Báo cáo Phù hợp (In accordance with GRI): Tuân thủ đầy đủ tất cả nguyên tắc, phải báo cáo mọi chủ đề trọng yếu, phải giải trình rõ lý do chọn hoặc bỏ bất kỳ tiêu chuẩn chủ đề nào. Phù hợp với doanh nghiệp đã có kinh nghiệm báo cáo ESG nhiều năm, có hệ thống dữ liệu đầy đủ, hoặc bị yêu cầu bởi đối tác/khách hàng. 
• Báo cáo Tham chiếu (With reference to GRI): Chỉ cần báo cáo một số nội dung cụ thể tùy chọn, không cần giải trình lý do. Phù hợp với doanh nghiệp lần đầu tiên tiếp cận báo cáo ESG, chưa có đủ dữ liệu hoặc nguồn lực để thực hiện toàn diện. 

Cả hai hình thức đều phải gửi báo cáo cho GRI qua email reportregistration@globalreporting.org kèm tuyên bố mức độ tuân thủ. Báo cáo GRI thường được thực hiện 1 năm/lần. 

Tiêu chuẩn GRI nổi bật hơn các khung báo cáo ESG khác ở điểm nào? 

Thị trường báo cáo ESG hiện có nhiều khung chuẩn: ISSB (IFRS S1 & S2), ESRS (EU), TCFD, TNFD... Vậy GRI đứng ở đâu và tại sao vẫn là lựa chọn hàng đầu? 

Điểm mấu chốt:  

• GRI và ISSB không thay thế nhau mà bổ sung cho nhau. Tháng 5/2024, tổ chức IFRS và GRI ký kết thỏa thuận hợp tác sâu rộng nhằm xây dựng hệ thống báo cáo bền vững liền mạch toàn cầu. IFRS S1 đã chính thức công nhận các tiêu chuẩn GRI là nguồn tham khảo quan trọng. 
• Với ESRS — khung báo cáo bắt buộc tại EU — mức độ tích hợp còn sâu hơn: doanh nghiệp đã báo cáo theo GRI được coi là đang báo cáo "tham chiếu" theo ESRS, giúp tránh gánh nặng báo cáo kép. Ngược lại, doanh nghiệp Việt Nam chưa có kinh nghiệm GRI sẽ gặp khó khăn lớn khi đối tác EU yêu cầu dữ liệu ESG theo chuẩn ESRS. 

→ Đây là lý do các chuyên gia khuyến nghị: nếu doanh nghiệp chỉ chọn một khung để bắt đầu, hãy bắt đầu với GRI — vì nó tạo ra nền tảng dữ liệu có thể tái sử dụng cho ISSB, ESRS, EcoVadis và CDP. 

Tiêu chuẩn GRI không chỉ là công cụ báo cáo — đây là ngôn ngữ mà thị trường toàn cầu dùng để đánh giá nỗ lực phát triển bền vững của doanh nghiệp. Doanh nghiệp nào xây dựng báo cáo GRI từ sớm sẽ có lợi thế rõ rệt khi quy định pháp lý thắt chặt và khi đối tác nước ngoài yêu cầu. Liên hệ với KNA CERT (Community Member của GRI) qua số Hotline: 0983.246.419 hoặc Email: salesmanager@knacert.com để được hướng dẫn xây dựng Báo cáo GRI theo quy trình chuẩn.